أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

36

قانون ( فارسى )

رگ‌زنى براى چه ؟ در رگ‌زنى همهء خلطها بيرون مىريزند . حال اگر مادهء ريختنى تنها خون باشد رگ‌زنى كامل كافى است . و اگر خلط ديگرى باشد ، نگاه مىكنيم : اگر اين غلبهء خلط همهء بدن را فراگرفته است همهء بدن را تخليه مىكنيم و بعدا تنها رگ زدن را در سر به كار مىبريم و وسيلهء ويژهء تخليهء سر را استعمال مىنمائيم . اما بايد در نظر داشت كه اگر در بدن خلط باشد حتما اوّل بايد بدن را تخليه كرد و بعدا سر را رگ زد ، و بايد وقتى رگ زد كه بدانيم مادهء تخليه‌اى پخته و رسيده است . پختگى را از چيزهايى مىشناسيم كه به سوى آن نزديك مىگردند ، به شرطى كه نه بسيار رقيق و نه بسيار پرمايه و غليظ باشد . اگر بيمارى مرحلهء نهايى را مىپيمايد و به وسيلهء ماليدنى و پاشيدنى و بر نهادنيهاى رساننده ، ماده را پخته گردانيده‌ايم استفراغ ماده را از سر به‌ويژه به وسيلهء غرغره كردن صورت مىدهيم و اين عمل در صورتى صحيح است كه ريهء بيمار سالم باشد و نزله‌هايى كه به وسيلهء غرغره پايين مىآيند از نوع خلط تند و سوزناك نباشند و بيمار براى بيماريهاى شش آمادگى نداشته باشد ، و تاب آن را داشته باشد كه اگر چيزى ناپسند به ريهء وى داخل شود خود را حفظ نمايد . و در عين حال مداواى سرش از حفاظت ريه مهم‌تر باشد . علاوه بر غرغره ، بايد بوئيدنيهاى عطسه‌آور و بازكننده و به بينى كشيدنيها و دواهايى را استعمال كنيم كه مواد را از سر جذب مىكنند . گاهى مىشود كه اول سر را مىتراشيم و بعدا داروهايى بر آن مىگذاريم كه خلط بند آمده را از سر بيرون كشد ، ولى بايد وقتى اين كار را انجام دهيم كه نترسيم داروهاى بر سر گذارده مزاج را تباه كنند ، و بايد مطمئن باشيم كه مادهء در سر گير كرده پختگى دارد و به آسانى تخليه مىشود . با همهء اين احتياطكاريها ، بايد در تخليه خلط سرد دقت كنيم كه نكند تنها رقيق بيرون آيد و غليظ در جاى خود بماند ؛ و براى اينكه اشتباهى رخ ندهد و به هدف صحيح برسيم ، بايد اول موضع را به وسيلهء نرم‌كننده‌هاى رساننده نرم كنيم و آنگاه مسئلهء تخليه را پيش كشيم . بايد بعد از هربار تخليه از نو به نرم گردانيدن بپردازيم . در حالتى كه خلط تند و تيز را بيرون مىرانيم ، چنين خلطها ناگزيرمان مىكند كه گاهى داروهاى گرم به كار ببريم ، مانند : ايارج ، سقمونيا ، تربد و اسطوخودوس ؛ نگذاريم كه بعد از استعمال دارو ، سوء مزاج گرم باقى بماند . بايد به كلى سوء مزاج گرم بعد از استعمال داروها از بين برود ، كه در اين صورت بايد با اسهال‌هايى كه صورت مىگيرد و تخليه‌اى كه به وسيلهء غرغره انجام مىشود ، ضمادهاى سردىبخش را آماده كنيم كه از خطر باقى ماندن سوء مزاج گرم از اثر داروهاى گرم جلوگيرى كند . در به كار بردن داروها بايد قبل از هر چيز اطمينان پيدا كرد كه آيا جسم بيمار قابليت پذيرش آنها را دارد يا نه ؟ آيا داروهايى كه به خوردش مىدهيم اسهالش مىدهد يا او را تخليه مىكند ؟ نكند از دارويى كه به وى خورانيده‌ايم بميرد يا به تباهى رسد . اگر خلط ناپخته بود قبلا آن را به وسايلى مناسب به پختگى مىرسانيم چنان كه ذكر خواهيم كرد . اگر خلط در يك طرف بدن يا در تمامى بدن باشد ، بايد خلط را به جانب مخالف بكشيم . مثلا اگر خلط در طرفهاى پائين يا از كليهء بدن باشد ،